Tajlandia

Opis - ciąg dalszy

Najstarszą zachowaną budowlą z Lanny, utrzymaną w stylu Dvaravati, jest Chedi Si Liem w Cziang Maj. Wzniesiona w formie piramidy, tak charakterystycznej dla budowniczych mońskich, dość wiernie naśladuje znacznie starszy Wat Kukut w Lampang. Wat Jet Yot w tym samym mieście jest z kolei kopią świątyni w Bodh Gaja w Indiach. Zbudowano ją dla uczczenia siedmiu miejsc, w których Budda medytował przez pierwszych siedem tygodni po osiągnięciu oświecenia. To właśnie stąd wzięło się siedem symbolicznych piramidalnych czedi oraz nazwa - "świątynia siedmiu wież".
Również rzeźba Lanny czerpała inspirację z Bodh Gaja. We wczesnych przedstawieniach Budda jest na ogół dość pulchny, z szerokimi ramionami i mocno zarysowanymi kosmykami włosów, podobnie jak jego główny posąg w tym świętym mieście. Późniejsze wizerunki, zapewne pod wpływem Sukhotaj, stały się smuklejsze, a jednym z najsławniejszych przykładów tego stylu jest Budda Phra Singh w Wat Phra Singh w Cziang Maj. Inne ciekawe przykłady obu stylów można obejrzeć w Muzeum Narodowym w Cziang Maj.
Ajuttia (XIV-XVIII w.) Epoka Sukhotaj była płodna artystycznie, ale samo królestwo przetrwało stosunkowo krótko i już w 1351 r. centralne równiny Tajlandii dostały się w sferę wpływów nowej potęgi ze stolicą w Ajuttii, gdzie rządził dawny książę Lopburi. Przez następne cztery stulecia było to jedno z najzamożniejszych i najświetniejszych miast w Azji, którego władcy na znak swego bogactwa i potęgi wznieśli około czterystu wspaniałych świątyń. Królowie Ajuttii wyznawali Terawadę, ale przejęli także od Khmerów pewne wierzenia hinduistyczne i bramińskie. Przede wszystkim głosili kult dewaradży, czyli boskości króla. Tę nową, złożoną ideologię odzwierciedlała również ówczesna architektura sakralna (łącząca style oddziedziczone po Khmerach i Sukhotaj) oraz rzeźba (Budda w stroju królewskim).
Zachowując koncentryczny plan typowego khmerskiego kompleksu świątynnego, budowniczowie bardziej swobodnie traktowali jego elementy składowe, zwłaszcza prang, który uszlachetnili i wydłużyli, wymyślając wieże w kształcie kolby kukurydzy - zaokrąglone na szczycie i ozdobione pionowymi nacięciami. Jako iglicę często dodawali brązowy piorun, a w niszach w ścianach umieszczali posągi Buddy. Przykłady tych kukurydzianych wież można oglądać w samej Ajuttii w zrujnowanych kompleksach Wat Phra Mahathat i Wat Ratburana, aczkolwiek najsławniejsza z nich znajduje się w Wat Arun w Bangkoku.
Architekci Ajuttii eksperymentowali także z cejlońską czedi, tak popularną wcześniej w Sukhotaj, poszerzając dzwonowatą podstawę i wydłużając górę w bardzo zgrabny stożek, czego przykład zachował się w Wat Sri Sanphet w Ajuttii. Wiharny z tej epoki łatwo poznać po charakterystycznych bardzo wąskich oknach, które ograniczając dostęp światła miały tworzyć w środku atmosferę tajemniczości. Podobnie jak inne budowle w Ajuttii, większość tych obiektów została zniszczona w 1767 r. (wyjątkiem jest Wat Na Phra Mane). W podobnym stylu zbudowano Wat Phra Ratana Si Mahathat w Phitsanulok, natomiast Wat Yai Suwannaram w Petchaburi w ogóle nie ma okien.
Ajuttijska rzeźba zapożyczyła od rzeźb z Sukhotaj miękką, owalną twarz Buddy, nadając jej jednak bardziej realistyczne rysy. Podobnie jak w sztuce Lopburi, wczesne posągi z Ajuttii noszą koronę na głowie, która ma podkreślać powinowactwo między królem a Buddą. Rosnący przepych życia dworskiego odzwierciedlały coraz bogatsze ozdoby, jakimi obwieszano rzeźby (kolczyki, naramienniki, bransolety, diademy), czego ukoronowaniem jest monumentalna figura z brązu w Wat Na Phra Mane.
Epokę Ajuttii uważa się również za początek tajskiego malarstwa sakralnego, choć pierwsze polichromie pojawiły się już w kilku starszych świątyniach w Sukhotaj. Niestety, w samej Ajuttii większość dzieł została zniszczona w 1767 r., a inne uszkodziła wilgoć. W znacznie lepszym stanie zachowały się natomiast malowidła w kilku świątyniach w innych rejonach kraju, zwłaszcza w Wat Yai Suwannaram w Petchaburi. Są to typowe dla końca XVII w. przedstawienia rzędów bóstw (thep) oddających hołd Buddzie, namalowane bez cienia i perspektywy, w większości w kolorze ciemnoczerwonym i kremowym.
Ratanakosin (od XVIII w. do dziś) Kiedy w 1782 r. nową stolicą państwa (po Ajuttii) został Bangkok, jego założyciel pragnął za wszelką cenę odtworzyć wspaniałość zniszczonego miasta i dlatego okres Ratanakosin (zwany też okresem Bangkoku) rozpoczął się od kopiowania osiągnięć sztuki artystów Ajutii. Od tamtej pory architektura watów i rzeźba religijna praktycznie nie uległy żadnym zmianom.
Bot w Wat Phra Keo w Bangkoku, wzniesiony specjalnie dla Szmaragdowego Buddy, to pierwsza budowla w stylu Ratanakosin. Zaprojektowana na ajuttajskim planie, przykryta wielopoziomowymi dachami i wyłożona zielono-pomarańczowymi płytkami, lśni lustrami i płatkami złota. Podobnie buduje się nowe świątynie dzisiaj, tyle że w wersji bardziej ekonomicznej - z bielonymi zewnętrznymi ścianami i frontonem pokrytym pozłacanymi ornamentami i mozaikami z kolorowego szkła. Nadal całość wieńczą piętrowe dachy zakończone smukłymi kwiatonami w kształcie ptaków (chofa). Niemal obowiązkowym elementem świątynnej architektury są też schody z balustradami w kształcie węży naga - rozwiązanie khmerskie, stosowane później przez budowniczych z Ajuttii. W rezultacie wszystkie nowoczesne świątynie wydają się być podobne do siebie jak dwie krople wody, choć w samym Bangkoku istnieje kilka wyjątków, m.in. Wat Benchamabophit (z wykładanymi marmurem ścianami i wiktoriańskimi witrażami) oraz Wat Radżapobhit (wyłożona w całości chińską ceramiką).